Havoni ifloslantiruvchi chang zarralari va ularning bir oylik tahlili

15.04.2026 Ilmiy xabarnoma. Seriya: Biologik tadqiqotlar №8
Muallif:

MAMASOLIYEV Sardorbek Tursinovich

biologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori, Andijon davlat universiteti Ekologiya va barqaror rivojlanish kafedrasi dotsenti. E-mail: bio.sardorbek@gmail.com

Hammualliflar:

SATTOROVA Marg‘uba Ismoil qizi

Andijon davlat universiteti

Annotatsiya:
Maqolada atmosfera havosining ifloslanishi, uning asosiy manbalari hamda inson salomatligiga ko‘rsatadigan
ta’siri yoritilgan. Asosiy ifloslantiruvchi moddalar (PM2.5, PM10, CO, NO2, SO2 va boshqalar)ning nafas
olish tizimi hamda yurak-qon tomir faoliyatiga salbiy ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari havo ifloslanishi
jamoat salomatligi uchun jiddiy xavf omillaridan biri ekanligini ko‘rsatdi. Shu munosabat bilan ekologik nazoratni
kuchaytirish va profilaktik chora-tadbirlarni amalga oshirishning ahamiyati alohida ta’kidlangan.
Kalit so'zlar:
atmosfera ifloslanishi zarrachalar gazlar PM2.5 PM10 NO2 (azot dioksidi) SO2 (oltingugurt dioksidi) CO2 (karbonat angidrid) jamoat salomatligi.
Adabiyot:
1. Abdullayev A.A., Tursunov Sh.Sh. Atmosfera havosining ifloslanishi va uning ekologik oqibatlari. –
Toshkent: O‘qituvchi, 2018.
2. Brook R.D., Rajagopalan S., Pope C.A., Brook J.R., Bhatnagar A., Diez-Roux A.V., Kaufman, J.D.
Particulate matter air pollution and cardiovascular disease: An update to the scientific statement from the
American Heart Association // Circulation. – 2010. – Vol. 121. – No 21. – Pp. 2331–2378.
3. Ivanov V.P., Smirnova E.N. Воздействие атмосферных аэрозолей на здоровье человека // Экология
человека. – 2021. – Т. 28. – № 2. – С. 65–70.
4. Karimov A.T., Jo‘rayev M.B. Ekologiya va atrof-muhit muhofazasi asoslari. – Toshkent: Fan va texnologiya,
2020. – 320 b.
5. Lelieveld J., Evans J.S., Fnais M., Giannadaki D., Pozzer A. The contribution of outdoor air pollution
sources to premature mortality on a global scale // Nature. – 2015. – Vol. 525. – No 7569. – Pp. 367–371.
6. Petrova N.A. Загрязнение атмосферного воздуха и последствия его // Современные экологические
исследования. – 2022. – Т. 15. – № 3. – С. 120–126.
7. Pope C.A., Dockery D.W. Health effects of fine particulate air pollution: lines that connect // Journal of
the Air & Waste Management Association. – 2006. – Vol. 56. – No 6. – Pp. 709–742.
8. Rahimov B.R., Iskandarov A.S. O‘zbekiston sanoat hududlarida atmosfera havosining ifloslanishini
baholash // Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish masalalari. – 2020. – № 2. – B. 15–24.
9. Qodirov S.A. Havo ifloslanishining inson salomatligiga ta’siri // O‘zbekiston ekologik jurnali. – 2019. – T.
3. – № 1. – B. 45–52.
10. WHO. Air quality guidelines for particulate matter, ozone, nitrogen dioxide and sulfur dioxide. Geneva:
World Health Organization, 2006. [Online]. URL: https://www.who.int/publications/i/item/WHO-SDE-PHE-OEH-
06.02 (Date of Access: 18.11.2024).
Iqtibos uchun:
Sardorbek T. Mamasoliyev1, Marguba I. Sattorova1 AIRBORNE POLLUTANT DUST PARTICLES AND THEIR
ONE-MONTH ANALYSIS Ilmiy xabarnoma. Seriya: Biologik tadqiqotlar – Scientific Bulletin. Series: Biological Research. 2025.
8(92). 75-85.